werkcafe

Het Mathenesserplein: De poort naar het Nieuwe Westen

door Ilidio Tavares

Tussen 1927 en 1929 verrezen er mooie gebouwen in het uiterste westen van de stad. Deze gebouwen zouden een poort zijn. Een poort naar de net nieuw gebouwde wijk Het Nieuwe Westen. Een poort ook naar de rest van de stad, vanuit de wijken die werden gebouwd aan de westkant van de Delfshavense Schie; Spangen en Tussendijken. Johannes Hendrik (Jo) van der Broek (1898-1978) was nog een jonge architect, die jaren later zou werken aan veel belangrijke gebouwen in Rotterdam, en ook daarbuiten. Het Mathenesserplein was zijn eerste grote project.

Bouwen in Het Wilde Westen

Een tekening van de Oostzijde van het plein (1929).

Aan het begin van de twintigste eeuw was Het Nieuwe Westen nog groen en kalm. Koeien en boerderijen, dijken en polders. Maar er werd snel gebouwd aan de wijk waar het Mathenesserplein een centrale plaats zou innemen. Het werd een wijk met statige lanen, mooie stijlvolle panden. Al in 1913 was er in het stedenbouwkundige plan van de stadsarchitect A.C. Burgdorffer een Y-vormige splitsing opgenomen, die de basis zou zijn voor het idee van het Mathenesserplein. Het moest een knooppunt worden, waar veel straten samen zouden komen.

De grote toren, met een klassiek trammetje dat uitrust na een lange rit (jaren `30).

Jo van der Broek ontwierp een hoge toren, die het hoofdgebouw zou zijn, samen met aan weerszijden laagbouw. Deze toren lag precies tegenover de net nieuw gebouwde Mathenesserbrug. Als een wachter, een begroeter… Links en rechts van de brug plaatste hij twee kleinere smallere torens, en nog meer laagbouw, tussen de torens en respectievelijk de Allard Piersonstraat en de Mathenesserlaan. Twee – behoorlijk open en lichte – paviljoens kwamen aan weerszijden van de brug, vastgemaakt aan de torens. Een driehoekig plein ontstond hierdoor, met in het midden een parkje, waaromheen trams, auto’s, fietsers en voetgangers hun weg zouden vinden. Langs en naar hun bestemming.

Verbinding

Zoveel straten kwamen hier samen! Links en rechts, de Citterstraat en de Vierambachtstraat en, dwars op dit alles, de al eerder genoemde Allard Piersonstraat en de Mathenesserlaan. Maar er gebeurde meer. Want via trappen konden mensen afdalen naar de Aelbrechtskade. En onder de bogen – onder het boofdgebouw door – was een ontsnapping mogelijk naar het daarachter gelegen Rauwenhoffplein. En natuurlijk de brug – niet onbelangrijk in dit verhaal – die leidde naar de Mathenesserdijk, de Mathenesserweg en de Visserijstraat. Het Mathenesserplein was… verbinding.

Het Mathenesserplein en de Mathenesserbrug in 1929…

Voor de architectuur had Jo van der Broek zich duidelijk laten inspireren door de Amsterdamse School. Baksteen, hout, sierlijke details. De winkels, die overal rondom het plein de basis vormden waren sfeervolle ruimten vol licht. Vooral de twee paviljoens aan weerszijden van de Mathenesserbrug, als ook de kleine winkeltjes links en rechts van de onderdoorgang naar het Rauwenhoffplein, waren mooie momenten in het hele verhaal. Hier koos de architect voor ronde elegante vormen, open en vrij.

‘Mijn’ Mathenesserplein!

Restaurant Kota Radja in een van de paviljoens (1976).

Het was jaren later, dat ik kennis zou maken met het Mathenesserplein. Ik groeide op vlakbij, en het plein was een belangrijk onderdeel in mijn bestaan! In de jaren zeventig en tachtig heerste er op het plein een hemelse rust en kalmte. Overal waren bomen. Het was gezellig, en gemoedelijk. Er was het postkantoor, in een van de paviljoens, waar ik het leuk vond om veel folders uit het rek mee te nemen; leuk om op te tekenen. Er was Berkhout, er was het Chinese restaurant in het andere paviljoen. Er was de bakkerij, waar je een dubbeltje extra betaalde voor gesneden brood. Of het dierenwinkeltje, met de poster waarop alle soorten honden stonden, als een catalogus, waar ik elke keer weer om moest lachen.

Een tweede leven

Het roemruchte postkantoor in 1976.

In de jaren negentig was het voorbij. Het mooie Mathenesserplein raakte in verval. Panden stonden leeg, en waren versleten. Het plein schreeuwde om hulp. En hulp leek er te komen… Er waren steeds meer geluiden over plannen voor het plein. Alles zou gerestaureerd worden. Ook voor de open ruimte van het plein waren er ideeën…

In een bijeenkomst voor de mensen uit de buurt werd op een gegeven moment meer uitgelegd. Uiteraard was ik erg nieuwsgierig en hoopvol. Wat gaat er gebeuren met mijn Mathenesserplein?

Lijn 7 kruipt langs het Mathenesserplein de Vierambachtstraat in (1984).

Al spoedig gebeurde er veel. Alleen was helaas niet alles volgens wens… Zo werd het plein zelf verhoogd, maar ook alle bomen werden gekapt. Het groen maakte plaats voor leegte. Nog meer leegte ontstond er toen bijna alles wat de architect geschapen had… gesloopt werd. Alleen de twee kleine torens bleven staan.

Zeeën van teleurstelling. Toen bleek dat wat er nieuw werd gebouwd wel leek op het origineel, maar slechts aan de voorkant. Want ook al zag het er allemaal wel uitstekend uit wat de architecten Bakema, Zavrel en Putter hadden bedacht, vanwege allerlei duistere redenen waren dit toch echt nieuwe gebouwen. Van buiten werd wel het meesterwerk van Van der Broek benaderd, van binnen echter, een totaal andere indeling. De toren was ook – ook al zal dit de meeste mensen niet opgevallen zijn – anders van vorm. Ook zou het plein nooit meer zo groen worden als voorheen; de spaarzame boompjes die werden geplant zouden wel groeien maar het geheel bleef kaal…

Op de dag van vandaag

Restaurant Meram, waar vroeger het postkantoor was (anno nu).

Geplaagd door emoties van nostalgie, door heftige verlangens naar tijden die oneindig veel onbezorgder waren, door hoe de realiteit van vandaag bruut over zoveel schoonheid heen walsde, door dromen en gedachten, wil ik toch dit nieuwe Mathenesserplein omarmen! Het blijft een mooie, bijzondere plek, zowel voor Rotterdam in het algemeen, als natuurlijk vooral voor de leukste wijk van Rotterdam; Het Nieuwe Westen. Ja, de rust van weleer maakte plaats voor stress. De kalmte voor chaos. En ja, het gevoel van het oude Mathenesserplein is er niet meer.

De grote toren van nu, badend in het zonlicht…

Maar het Mathenesserplein van nu is wel een plek vol leven, waar oneindig veel gebeurt. En het is nog steeds thuis. Het is nog steeds leuk. De torens, woningen en winkels die het Mathenesserplein van nu vormen zien er goed uit, nog altijd mooi en stijlvol. Met name de paviljoens aan de waterkant lijken nog altijd het gevoel van vroeger stevig vast te grijpen en niet meer los te laten. Het Mathenesserplein is een nieuw leven begonnen, met restaurants, met lekker eten, met een Albert Heijn waar minstens een miljoen mensen dagelijks komen, met trams, auto’s en bussen… Ja, is er eigenlijk zoveel veranderd?

2 Vind ik leuk
2 Vind ik leuk leden vinden dit artikel leuk
274 keer bekeken

Reageren

Reacties

Er zijn nog geen reacties op dit bericht.